Zondag trokken 1,7 miljoen stemgerechtigden kiezers in Saksen-Anhalt naar de stembus. De AfD kreeg met 43,8 procent net geen absolute meerderheid. De kans dat Ulrich Siegmund de eerste AfD-premier van een Duitse deelstaat wordt is echter niet volledig van de baan. Wat mij bijzonder treft, is niet alleen wat de AfD voorstelt, maar ook hoe die boodschap wordt verkocht. Uit een artikel in De Morgen leerde ik dat Siegmund ooit ondernemer was in geurmarketing. Vandaag verkoopt hij iets anders: nostalgie, angst en het verlangen naar een geïdealiseerd verleden. Zijn glimlach is gebleven, zijn product is veranderd.

En precies daar ligt voor mij een maçonnieke vraag:

Wat gebeurt er wanneer uitsluiting wordt verpakt als bescherming?

Wanneer segregatie in het onderwijs wordt voorgesteld als bescherming van kinderen? Wanneer kinderen van migranten naar aparte scholen zouden moeten omdat zij een “last” vormen voor Duitse kinderen? Wanneer diversiteit wordt voorgesteld als een bedreiging voor veiligheid en identiteit?

Voor een vrijmetselaar kan dat moeilijk een onschuldige politieke keuze zijn. Onze arbeid begint immers met de gedachte dat de mens niet wordt beoordeeld op afkomst, religie, overtuiging of geboorte, maar als mens. De tempel die wij proberen te bouwen, kent geen aparte ingang voor de ene mens en een andere ingang voor de andere. Wij bouwen met verschillende stenen. Geen twee zijn identiek, maar juist hun verscheidenheid maakt het bouwwerk mogelijk. Segregatie doet het omgekeerde: zij vertrekt van de gedachte dat sommige stenen niet bij elkaar horen.

Daarom is het voorstel om kinderen op basis van hun afkomst van elkaar te scheiden zo fundamenteel problematisch. Kinderen hebben hun afkomst immers niet gekozen. Hen scheiden omdat hun ouders elders geboren zijn, betekent dat wij een oordeel vellen vóórdat zij de kans hebben gekregen zichzelf te tonen.

Misschien is het meest verontrustende aan het verhaal van Siegmund dat hij niet verschijnt als de karikatuur van een extremist. Hij is een goedlachse, charismatische verkoper die namen onthoudt en mensen het gevoel geeft dat hij naar hen luistert.

Extremisme komt immers niet altijd binnen langs de grote poort. Soms komt het vriendelijk glimlachend binnen, met een eenvoudig verhaal en een belofte van veiligheid.

Wellicht is het grootste gevaar niet de plotselinge komst van extremisme, maar de geleidelijke gewenning eraan. Want wat gisteren ondenkbaar was, wordt vandaag bespreekbaar. Wat vandaag bespreekbaar is, wordt morgen een verkiezingsbelofte. En wat morgen een verkiezingsbelofte is, kan overmorgen beleid worden.

Het licht in de vrijmetselarij betekent niet dat wij alles weten. Het betekent dat wij bereid zijn te kijken: ook naar wat ongemakkelijk is, ook naar onze eigen vooroordelen en ook naar de verleiding van eenvoudige antwoorden.

Wij moeten niet alleen luisteren naar wat iemand verkoopt. We moeten ook kijken wat er in de verpakking zit.

Onze opdracht blijft daarom eenvoudig:

De ruwe steen in onszelf bewerken.
De ander niet reduceren tot een etiket.
 De rede blijven gebruiken wanneer emoties worden bespeeld. 
En vooral: geen muren bouwen waar een tempel mogelijk is.

Kortom: werk aan de winkel!

F.F.